Prof. Dr. Peter van Harten, hoogleraar psychiatrie, Universiteit Maastricht en GGz Centraal, Amersfoort

Bewegingsstoornissen door psychofarmaca bij ouderen: sneller herkennen, slimmer voorkomen, beter behandelen

^{Peter van Harten verzorgt een plenaire presentatie op donderdag 5 februari om 10:00 uur en gaat vervolgens in een verdiepende workshop in op verschillende beelden en meer casuïstiek (workshop 1.4 van 12:05-13:05 uur).}

Bewegingsstoornissen als bijwerking van psychofarmaca komen veel voor bij ouderen, omdat leeftijd een belangrijke risicofactor is voor onder meer tardieve dyskinesie, parkinsonisme en tremor. Ouderen hebben nogal eens subtiele motorische verschijnselen, zoals licht parkinsonisme, een wat forse fysiologische tremor of een lichte essentiële tremor. Bij licht parkinsonisme kan een dopamineblokkerend middel, zoals een antipsychoticum, dan plotseling tot een duidelijke verslechtering leiden. Ineens is iemand veel trager, stijver of oogt veel ouder. Een bestaande lichte tremor kan door medicatie omslaan in een invaliderende belemmering:  een kop koffie vasthouden tot het intoetsen van een pincode wordt dan een uitdaging.

Tardieve dyskinesie, met name de orofaciale vorm, kan schaamte geven en soms sociale terugtrekking en zelfs pijn. Een vaak gemiste variant van tardieve dyskinesie is de respiratoire dyskinesie, die veel klachten kan geven en niet zelden ten onrechte wordt geduid als COPD of een andere longaandoening. Aan de hand van herkenbare praktijkvoorbeelden worden in deze bijdrage de belangrijkste risicofactoren, klinische kenmerken, preventiestrategieën en behandelmogelijkheden besproken.

De klinische herkenning wordt verder ondersteund met illustraties en animaties uit de vorig jaar verschenen gids Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie: herkenning, preventie en behandeling, waarin via QR-codes dynamische voorbeelden beschikbaar zijn. Deze praktische benadering helpt clinici om bijwerkingen sneller te signaleren, gerichter te behandelen en onnodig lijden bij ouderen te voorkomen.