Dr. Thom van den Heuvel, Klinisch psycholoog-Psychotherapeut, Praktijkopleider Radboudumc

Meneer Jansen zeker weer hè. Daar doe je toch niets aan…
Omgaan met ‘lastige’ persoonlijkheidstrekken bij ouderen

Probleemgedrag komt veel voor bij cliënten in de verpleeghuis- en thuiszorg. Vaak wordt hierbij terecht aan dementie gedacht. In veel gevallen moet echter (ook) gedacht worden aan al dan niet herkende persoonlijkheidsproblematiek. Uit het nog beperkt beschikbaar onderzoek blijkt dat de prevalentie van persoonlijkheidsstoornissen (onder volwassenen tussen de 10 en 15%) in de verpleeghuiszorg hoger lijkt te liggen. Uitingen van persoonlijkheidsproblematiek lijken toe te nemen wanneer er sprake is van een verouderend brein, complexer (somatische) comorbiditeit en moeilijker sociale omstandigheden zoals we die veel tegenkomen in de verpleeghuis- en thuiszorg. Prevalentie in de ouderenpsychiatrie ligt nog veel hoger, variërend van ca. 33% in poliklinische settingen tot wel 80% in klinische settingen.

Ouderen met een persoonlijkheidsstoornis of trekken hiervan kunnen als ‘lastig’ ervaren worden. Dit leidt regelmatig tot conflicten, gevoelens van onmacht en frustratie in het contact met deze oudere en tot overbelasting, moedeloosheid en burnout in multidisciplinaire teams. Het leidt ook tot verslechtering van symptomen en een hogere zorgconsumptie bij de oudere zelf. De pessimistische overtuiging dat aan persoonlijkheidstrekken niets te doen is en dat het gedrag onveranderlijk zou zijn – al helemaal bij ouderen – helpt dan niet. Maar wat wel?

Thom van den Heuvel, klinisch psycholoog-psychotherapeut geeft een inkijk in hoe deze cliënten het contact met ons ervaren en geeft adviezen hoe om te gaan met hen, het team en met ons-zelf als het moeilijk wordt.

Dr. Thom van den Heuvel, Klinisch psycholoog-Psychotherapeut, Praktijkopleider Radboudumc
Hoofd team Dialectische schematherapie en persoonlijkheidsstoornissen
Centrum Hersenen en Zintuigen: afdeling Psychiatrie; Centrum voor Geïntegreerde Zorg: Multidisciplinair Pijncentrum, Medische Psychologie, ZIP multimorbiditeit.